در سال 100 : محمد بن على بن عبد اللّه بن عباس بن عبد المطلب ، جماعتى از مردمان كاردان براى دعوت خلافت خود « 1 » ، به اطراف خراسان و عراق فرستاد و سبب آن بود كه جمعى از شيعهء اهل بيت نبوت ( ص ) بعد از شهادت حضرت امام حسين عليه السلام ، محمد بن على بن - ابيطالب مشهور به محمد حنفيه را ، خليفه و جانشين آن حضرت دانستند و بعد از وفات محمد ، عبد اللّه پسر او را و بعد از عبد اللّه ، پسر او : ابو هاشم را . و ابو هاشم « 2 » در مرض موت خود به محمد بن على گفت كه اين امر يعنى خلافت و سلطنت خاصه پسر تو خواهد بود و اين سخن به شيعهء عراق و خراسان از پيش هم گفته بود ، بعد از وفات ابو هاشم ، تمامت شيعهء او با محمد بن على بيعت نمودند . عمر بن عبد العزيز در ماه رجب سال 101 وفات يافت « 3 » ، با آنكه زمان سلطنت او از بيست و نه نگذشت ، نام نيكش ، تا ساليان دراز مانده و بماناد . در همين سال [ 100 ] : مردم با يزيد بن عبد الملك « 4 » به خلافت بيعت كردند . در همين سال [ 100 ] : يزيد بن مهلب بر بصره فائق گشته يزيد بن عبد الملك [ را ] از خلافت بصره و توابع آن معزول داشته از جانب خود جماعتى را مأمور به حكومت فارس و كرمان و خراسان داشت « 5 » . چون سال هجرت به 102 رسيد يزيد بن مهلب بعد از جنگهاى بسيار با سپاه شامى ، مغلوب گشته ، سر او را براى يزيد بن عبد الملك بردند « 6 » و حكومت عراق و فارس و ماوالاه به مسلمة بن عبد الملك قرار يافت « 7 » و مسلمه بصره و توابع آن را به عبد الملك بن بشر بن مروان واگذاشت « 8 » . چون سال هجرت به 105 رسيد در ماه شعبان يزيد بن عبد الملك وفات يافت و از عمر او چهل سال گذشته بود . در همين سال [ 105 ] : هشام بن عبد الملك « 9 » بر سرير سلطنت به جاى يزيد نشست و

--> ( 1 ) . ر ك : تاريخ طبرى ، جلد نهم ، ص 1358 ، طبرى مىنويسد : محمد در سرزمين شراة مىزيست . ر ك : كامل التواريخ ، ج 7 ، ص 254 ، بقول طبرى ، اين كاردانان عبارت بودند از ميسره كه به عراق فرستاده شد ، محمد بن خسيس كه با عكرمه سراج و ابو محمد الصادق و حيان عطار به خراسان رفت . ( 2 ) . ابو هاشم عبيد اللّه بن محمد در سال 99 وفات يافت كه هنگام مراجعت از بلاد شام به او زهر داده بودند . ( كامل ، ج 7 ، ص 244 ) . ( 3 ) . ر ك : حوادث سال 99 ، و حاشيه مربوط در همين كتاب . ( 4 ) . ( روز جمعه پنج روز مانده از رجب سال يكصد و يك به قدرت رسيد كنيه‌اش ابو خالد مادرش عاتكه دختر يزيد بن معاويه بود او در روز جمعه پنج روز مانده از شعبان صد و پنج در بلقا از توابع دمشق در سى و هفت سالگى درگذشت و چهار سال و يك ماه و دو روز حكومت كرد . ) مروج الذهب ، ج 2 ، ص 198 . مؤلف فارسنامه ناصرى در ذكر حوادث سال 105 عمر او را چهل سال مىداند . ( 5 ) . ر ك : طبرى ، ج 9 ، ص 1379 . ( 6 ) . در ماه صفر سال 102 ، طبرى ، ج 9 ، ص 1395 . ( 7 ) . ر ك : طبرى ، ج 9 ، ص 1416 ببعد . ( 8 ) . ر ك : طبرى ، ج 9 ، ص 1417 . ( 9 ) . ر ك : طبرى ، ج 9 ، ص 1466 . مسعودى مىنويسد : هشام روز جمعه پنج روز مانده از شوال سال 105 به حكومت -